مامۆستای عەبدولقادر ساڵی 1940 لە شاری هەڵەبجە لە دایكبووە و پەیمانگای ئێسلامی لە و شارە تەواو كردوەوە لە ساڵی 1970پەیوەندی بە پارتی دیموكراتی كوردستانی عێراقەوە كردوەوە لە ساڵی 1984 بزوتنەوە ئێسلامی ئەهلی سوننەو جەماعەتی ئێرانی دامەزراندوەوە ئێستایش سەرۆكی ئەو بزوتنەوەییە


پ: بیروكەو مێژووی دامەزراندنی بزوتنەوەی ئیسلامی ئەهلی سوننەو جەماعەت - ئیران بۆ كەی دەگەڕێتەوە ؟چۆن بوو لە سەردەمی سەركەوتنی شۆرشی لە ساڵی 1979دا وەك حیزبێكی كارا نەهاتنە میدانەوە؟

و: ئەساسی بیروكەی و دامەزراندنی بزوتنەوەی ئیسلامی ئەهلی سوننەو جەماعەت ئێران دەگەرێتەوە بۆ چەند چەند مانگێك پێش سەركەونی گەلانی ئێران لە سالی 1979 لە ئێران كە بە هەموو شێوەیەك ئاڵوگۆڕ گۆڕانكاری لەكوردستان و ئێراندا روویدابوو، لەگەڵ چەند هاورێكم بڕیارماندا كە ئەگەر لەكوردستان ئیشەكانمان بە باشی بەرەو پێش بڕوات ئەم رێكخستنە كە داوای مافەكانی گەلی كورد دەكات بە ناوی ئیسلامەوە دامەزرێنین،لەخۆیدا بزوتنەوەی ئیسلامی لە سەر ئەساسی ئەرخەوان موسلیمین دەڕوات، پێمان خۆش بوو ئەو بانگەوازە بەشێوەیەكی گشتی بڵاو بكەینەوە،بەڵام لەو سەردەمەدائەوەندە باسی دین دەكرا،باسی رێكخستن نەدەكرد،تا ئەو كاتەی برای بەڕێزم ئەحمەدی موفتیزادە كە مەدرەسەی قۆرئانی دروست كردبوو لە سنە ئاشنایەتیمان پیداكرد لەگەڵی ودوایی چەندین دانیشتن و ئاڵۆگۆڕی بیرو راپیمان خۆش بوو شتێك بكرێت بۆ گەلی كورد كە بەڕێزیان(ئەحمەدی موفتیزادە) فەرمووی خومەینی لە پاریس وەعدی پێداوم كە مافی گەلی كورد بدات.كە دوای ماوەیەك حزبی مساوا ڕاگەیندرالە لایەن ئەحمەدی موفتیزادە لە سەر ئەوئەساسەی كە كاك ئەحمەد داوای دەكرد كە لەم كاتانەدا ئێمە هەر لە سەر تەنزیماتی خۆمان دەڕویشتین كەس ئامادە نەبوو بەرپرسیاریەتی وەرگرە وەك ئیستا نەبوو هەمووی بۆ مەنسەب و مەقام بیت پاش ماوەییەك كاك ئەحمەد مەدرەسەی قۆرئانی گۆڕی و كردی بەمەكتەبی قۆرئان كە ئەو ناوە شیاوتر بووتا ئەو كاتەی رووداوی سنە روویدا كە هەندێك هۆكار هاتە پێش خەتی ئێمە و كاك ئەحمەد لە یەك جیا بووەو ئێمە دژی توندو تیژی بووین ئەوانیش هەندیك ئیشیان دەكرد كە بە دڵی ئێمە نەبوون،حرەكەی كوردیش بووە دووبەش و بە شێكی چووە ناو حیزی دیموكراتی كوردستانی ئیران و بە شێكی لەگەل كاك ئەحمەد مایەوە كە ئێمەیش بەو وەزعە نارەحەت بووین لەو هەلو مەرجەدا كۆنفرانسێك بەستر ئێمە لە و بڕوایە دا بووین كە دەبی حیزبەكانی دیكەیش بەشدار بێن كە دوای دانیشتن لەگەل شەهید د:قاسملو و شێخ عیزەدین كەبە هۆی ئەو هەواڵەوە شادی خستە ناو كۆمەڵانی خەڵكەوە، بەڵام كە پاش ماوەیەك پادگانی مەهاباد گیراو شەر دروست بوو، كە هەموومان توشی ئەو رژیمە دڕەندەیە بووین دوای ئەوە رژیم شەری دەست پێكرد و دەستی كرد بە گرتن .

پ: بزوتنەوە ماوەییەك شەری چەكداری دژ بە كۆماری ئسلامی دەست پێكرد ئەوە بۆ كەی دەگەرێتەوە بۆ كۆتایی هات؟

و: لە ساڵی 1984دا ئێمە چەكمان هەڵگرتوولە دژی كۆماری ئیسلامی، بەڵام لەو ماوەیەیشدا چەندین دانیشتنمان ئەنجام كە چەندین خاڵمان پیشنیار كرد بە مەبەستی گفتوگۆ كردن، بەڵام كۆماری ئیسلامی مەبەستێكی دیكەی بوو لە دانیشتنەكان زۆریاتر كۆماری ئیسلامی مەبەستی كۆشتنی من بوو، ئێمەپیشنیارەكانمان لە نو خاڵماندا كۆ كرد بووەوە كە هەم لە رووی مافی نەتەوایەتییەوە هەم لە رووی ئایینییەوە داوای مافی گەلی كوردمان كردبوو، تەنانەت بەو وەڤدەی كە بۆ دانیشتن هاتبوون پێمان راگەیاندن كە تاوانی ئێمە ئەوەییە كە كوردین و سوننین، بەڵام مەبەستی سەرەكی ئەوان لە ناو بردنی جۆڵانەوەی گەلی كورد بوو بە تایبەتی بزوتنوەییەك بە ناوی بزوتنەوە ئیسلامی كە دواتر رژیم هێرشێكی كردە سەرمان و ئێمەیش دەستمان دایە چەك و بەر پەرچی هێرشەكەی ئەوانمان دایەوە لە چەند هێرشێكدا شكەستیان خۆارە.تەنانەت لە و بارودۆخەیش ئێمە ناوچەكەمان بەجێنەهێشت تا كیمیایی بارانی هەڵەبجە كە هایتن بەروە ناوچەی رانیە.




پ: ئامانجی و ئایدیولۆژیای بزوتنەوە لە خەباتی چییە؟

و: ئامانجی لە خەباتی ئێمە پاراستنی ئایین ومافە نەتەوایەتیەكانمانە،نەتەوەیەكە خاوەنی داب و نەریت و كلتووری تایبەتی خۆیەو زەمانی خۆیە، ئێمە لەو بڕوایە دا بووین كە هەموو نەتەوەكانی ئێران خاوەنی دسەلاتی خۆیان بن تەنانەت لەو كۆنفرانسەی كە لە سنە بەسترا من پێداگریم لە سەر دیاری كردنی سنووری كوردستان دەكرد كە دیاریكردنی سنوور شتێكی زۆر گرنگ بوو لە بەر ئەوەی ئەو كاتە ئەوان دەسەڵاتێكی ئەو تویان نەبوو،بەڵام ببنە حاوەنی دەسەڵات بەو شێوەیە نابێت،ئێمە لەو بروایە دا بووین كە هەموو نەتەوەیەك خاوەنی دسەڵات خۆیان بن،

پ: بۆ چی بەو هەموو مێژووەییەوە كە بزوتنەوە هەیەتی وەك زۆریك لە ریكخراو حیزبەكان نەناسراو بۆ جەماوەر؟

و: ئەمڕۆ راگەیاندن بەرچاو دەگێریت بۆ ناساندی حیزب یان هەر رێكخراوێكی سیاسی و مەدەنی، بەڵام بە هۆی بارودۆخی ماددی ئێمە وەك پێویست نەمانتوانیوە راگەیاندێكی باشمان هەبێت تا بتوانین كار بۆ ناساندنی بزوتنەوەبكەین، ئەمڕۆ راگەیاندن رووڵی گرنگی بۆیە راگەیاندن تەسیری كردەوە سەر نەناسینی ئێمە لە ناوخەڵك،بەڵام بە خۆشحاڵییەوە ئێمە نەك لە كوردستان بەڵكو لە زۆربەی ئەو ناوچانەی كە سوننی لێییە خەڵكمان هەیە، ئێمەوەكو كوردی سوننی ئەوانیش وەك عەرەبی وبەلوچی فارسی سوونی پەییوەندیمان هەیە.

پ: ئایا هیچ لایەنێك هاوكاری ماددیتان ناكات سەرچاوەیی مادیتان چون دابین دەكەن؟

و: ئێمە داوای هاوكاریمان لە كەس نكردوە و نایشیكەین،تەنانەت حكومەتی عێراق چەندین جار پێشنیاری پێكردین كە هاوكاری بكەین، بەڵام لە بەرامبەر دا ئەوانیش داواكاری خۆیان هەبووبۆیە ئەو خاڵانەی كە ئەوان داواییان لە ئێمە دەكرد بۆ ئێمە قبووڵ نەدەكران، داوای هەندێك كاریان دەركرد كە لەگەڵ بەنەما فكرییەكانی ئێمە دا نەدەگۆنجا هەر بۆیە ئاماددە نەبوون هاوكاریمان بكەن نیا ئەوە بەرگەی هاتووچۆیان بۆ دەكردین بۆ ناو شارەكان،هەر لەسەر ئەو سەساسە نە قەتعی پەیوەندیان كرد نە هاوكاریشمانیان كرد، سەرچاوەی ماددی ئێمەیش دەگەرێتەوە بۆ یارمەتی ئەندامان و دوستانی خۆمان.

پ: پەێوەدیتان لەگەل حیزبەكانی ایران چۆنەو پەیوەندیتان لەگەل كام حیزب بەهیزترە؟

و: ئێمە وەكو پەێوەندی رەسمی پەێوەندیمان لەگەڵ هیچ حیزبیك نییە،دەبی كەمێك سادق بین پەیوەندی ئەمڕۆ لە راستیدا هەمووی لە سەر فرت و فێل و یەكتر خەڵتاندن و بەرژەوەندییە، بۆیە ئێمە نامانهەوێت لە سەر ئەو ئەساسانە كار بكەین، ئەگەر بەرژەوەندیشی تیدا نەبێت دواتر دەچێت بۆ نابەرژەوەندی، با پەیوەندی نەبێت باشتر تا شەق شەق بین، دوژمەنایەتی و كێشە بۆ هیچ لایەنێك دروست ناكەین با ئەوانیش بەو شێوەیە رەفتار بكەن، هەر ئیشێك بۆ خزمەتی گەلی كورد بێت بەمەرجێك خەلافی شەرع نەبێت ئێمە ئامادەین هاوكاری هەموو لایەنەكان بەكەین، بەڵام پەیوەندیمان لەگەڵ حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئیران لە هەموو لایەنەكان باشتری و هاتووچۆمان هەیە.

پ: ماوەیەك ئیوە چوونە ناو رێكخراوی خەباتەوە (شێخ جەلال) بۆ لەناو خەباتدا نەمانەوە؟

و: ئێمەماوەیەك لەگەڵ خەباتدا(شێخ جەلال) بۆ ماوەی 9 مانگ رێككەوتین و تێكەڵی یەكتر بووین، بەڵام دیار بوو مەسڵەحەتمان لەگەڵ یەكتر نەبوو و لەیەك جیابووینەوە،تەنانەت چەندین جاریش رێكخراوەی خەباتی (ماموستا مەلاخدر)پێشنیاریان پێكردین بۆ یەكگرتنەوە،بەڵام ئێمەئامادە نەبووین.

پ: پەیوەندیتان لەگەڵ حیزبە ئیسلامیەكانی هەرێمی كوردستان چوونە؟

و: پەیوەندی ئێمە لەگەلأ ئەواندا پەیوەندیەكی ئاساییە.

پ: ئایا بڕواتان بەوە هەیە كە كۆماری ئیسلامی سیخۆری هەرێمی كوردستان لە هەرێمی كوردستان هەبێت؟

و: ئاشكرایە هەمو هێزێكی دەسەڵاتدار هەولأ دەدات كە لە هەموشوێنێكدا سیخوڕی هەبێت ئێرانیش لە هەمو كەس زیاتر چونكە ئاواتء ئامانجی دەسەڵات پەیداكردنێتی بە سەر هەمو دەوڵاتانی ناوچەكەدا جا لە هەموشوێنێك كە پێی كراوە دەستی ئاڵۆزاوی خۆی خستووەتە كارەوە وە ئەوە ترورء قتڵانەی كە رژیمی لە دەرەوەی خاكی خۆی كردویەتی رونترین بەڵگەن، بۆ نمونە شهید محمد رشید مرادی كە بەرپرسی لەقی نزامی بزوتنەوەی ئێران بو یەكێك لەوانە بو كە لە ناو خاكی عێراقدا ترور كرا

پ: بە بڕوایی ئیوە فیدرالی سیستمەێكی باشە كە زۆربەی حیزبە كانی رۆژهەڵات داوای ئەو سیستمە ئەكەن؟

و: ئەگەر تەماشای دەسەڵاتی زێرینی سەردەمی فەرمانرەوای ئیسلام لە درێژایی میژودا بكەین دەبینین فەرمانرەوای هەر هەرێمێكی داوەتە دەست خەڵكی ناوچەكە واتە حكومەتێكی هەرێمی هەبو كە لە ژێرچاودێریی حكومەتی مەركەزیدا بووە هەر بویە دەبینین كە لە فتوحاتی ئیسلامیدا هەركات شوێنێك دەكەوتە دەست یاران پێغەمبەرەوە ئەوان تا لەوێدا دەبوون نوێژەكانیان كورت دەكردەو چونكە خۆیان لە ناوچەدا بە رێبوار دەزانی جا لە خەڵكی ناوچەكە كەسێكی شیاویان دەكر بە سەرپرەشتیان، ئەمەش قسەیەكی بەڵگە نەویستە چونكە زیاتر لە چواردە سەدە حكومەتی ئیسلامی بەو شێوەیە فەرمانرەوای كردوە جا ئەگر ئەوەی كە ئەمرۆ بە حكومەتی فدرالی دەناسرێت بەو شێوەیە بێت ئەوە شتێكی پەسەندە لای ئێمە.

پ: بە بڕوای ئێوە لەو فەزاییەی كە كۆماری ئیسلامی بەناوەی ئیسلامە دروستیكردوە حیزە ئیسلامییەكان دوارۆژ جێگاوپێگایان دەبێت لە ناو كۆمەڵگادا.

و: ئاشكرایە كە یەكێك لە كارە هەرە ناشیرینەكانی كۆماری ئیسلامی ناشیرین كردنی ئیسلامە بە ناو ئیسلامەوە، بەڵام رۆشنبیری رۆڵەكانی ئەم گەلەمان بە كارە نالەبارانەی حكومتی ئیران وای كردوە كە زیاتر لە ئیسلام تێبگەن ئایا ئیسلامێك كە داوای دادپەروەری، برایەتی،یەكسانی كەرامەتی ئینسانی دەكاتء هەر رەوشتێكی بەرز بە خودا پەرستی دەزانێتء دژبە هەموزوڵم گەندەڵیەكە بۆ دەبێت جێگاء رێگای نەبێت لە حاڵێكدا بە نیسبەت خەڵكی ئێران بە گشتیء گەلی كوردیش بەتایبەت ئیسلامی راستەقینە كەلەپورێكەو لە باو باپیرانیانەوە بۆیان هاتوە وەئەگەر تەماشای واقعیش بكەین هەر ئیسلامییە رەسەنەكانن كە توانویانە نائیسلامیء دیكتاتۆری ئەو رژیمە دەرخەن وەخوێنی دهها عالمی پایەبەرزی اهلی سنەی ئیرانء بەسەر بردنی زورێكیشیان لە ناو زیندانەكانی ئیستای رژێمی بەڵگەن لەسەر ئەم قسەیە.

بۆ نةموونە پێمخۆشە ئاماژەیەك بە ئەوشیعارانەبدەم كە خەڵكی ئیران لە راپەرینەكانی ئەدویەدا بەرزیان دەكردەوە لە لایەكەوە "الله اكبر"یان دەكرد لە لایەكی ترەو "مەرگ بەر دیكتاتۆر"یان دەوت واتە دەیان گوت ئێمە لەسەر ئە بیروبۆچونە رەسەنە ئیسلامییە خۆمان هەین بەڵام پێمان وایە كە ئەم حكومەتە حكومەتێكی دیكتاتوریء هیچ پەیوەندێكی بە ئیسلامەوە نییە هەروەك لە شیعارێكی تر دا دەیان وت" خامنهای قاتل است ولایتش باتل است" ئێمەش وەك بزوتنەوەی ئیسلامی ئەهلی سونەی ئیران یەكێك لە ئامانجە سەرەكیەكەنمان لە هەستان دژ بەوحكومەتە ئەوەبو كە بە خەڵكی ئیران بە گشتی وەبە گەلی خۆمان بەتایبەت راگەیەنین كەفەریوی ئەو رژێمە نەخۆن كە ئیەوێت بە ناوی ئیسلامەوە فەریوتان دات ئەو رژێمە نەك ئیسلامی نیە بەڵكو بۆ دژایەتی ئیسلامی راستەقینە هاتووە بۆ نمونە یەكێك لە بنەما ئەسڵیەكانی ئەوە رژیمە مسەئەلەی " ولایت متلقە فەقیەی"ـە كە هەروا كە لە فتواكەی خامنەیش دا هاتوو مەبەستیان پێی ئەوەیە كە هەرچی كە رهبەر بڵێت هەر ئەوە حەقء راستە ء پیویستە كە هەموان گوێرایەلی بنء رەخنە لێگرتنیشی دژایەتی كردن لە گەڵ خوداء پێغمبەرەكەیء ئوەیش كە رەخنەبگرێتء دەنگێك بەرزبكاتەوە موستەحقی ئیعدامء لە ناوچونە، ئایا ئەمە هەر ئەو قسەیە فیرعونە نییە كە ادعای خوایەتی دەكردو دەی وت" وما اریكم الا ما اری" واتە ئەوە كە من بە چاكی دە زانم بۆتان هەر ئەوە چاكە.جا ئێمەش بۆ دژایەتی ئە بیروبۆچونانەی كە ئیستا لە لای هەموان رۆشنە پێما وابو كە تەنها چەكێك كە بتوانێت لە سەر ئەم رژێمە كاریگەر بێت تەنها ئیسلامە چونكە ئەو لە ژێر پەردەی ئیسلامدا خۆی حەشار داوە جا بویە سەرانی رژێم لە وەی كە بوترێت كە حكومەتەكەتان ئیسلامی نییە زۆر پەشێو دەبن، جا ئێمەش وە ك حەركەتی ئیسلامی بە گیانء ماڵمان هەڵساین بۆ لادانی ئەوپەردەیە تا لە حەدی خۆمان چهرەی واقعی ئەو رژیمە دەخەین كە بە ناو ئیسلامەوە لە هیچ تاوانێك سلأ ناكات. تا لە دنیاء دورۆژیشدا كە بەڵگەی نەبێت.بەراستی ئێمە پێمان وایە كە دەرك نەكرنی ئەم راستیە رژێمی زۆر پێشخستوەء نەیارانیش زۆر لاوز كردوە بۆیە بە داخەوە دەبینین هندێ لە حیزبە نەیارەكانی ئیرانی لە بەر بێئاگاییان لە ئیسلامی راستەقینە بۆ دژایەتی كردن لەگەل ئەم رژێمە دیكتاتۆرەدا دژی ئیسلام راوەستاون وە هەر ئەمش بوەت هۆی نەبونی پایگای مەردمی بۆیان چونكە زۆربەی هەرزۆی خەڵكی ئێران خۆیان بە باوەردار بە بنەماكانی ئیسلام دەزاننء بە دژایەتی كردنی رازی نینء دژانی ئیسلام بە دژی خۆیان دەزانن جا چۆن دەبێت كەسێك دژ بەو بنەمایانە بێت لە هەمان كاتدا دڵخۆش بێت بە ئایندە خۆی بەڵام ئەوكەسەی كە لە گەلأ ئەو بنەمایانەدا بێتء هەولء تێكۆشانی بۆ رزگاری گەلەكی بە عیبادەت بزانێت جیگاء و پێگا نەبێت.

پ: زۆر كردەوەی ناشیاو بە ناوە ئیسلامەوە دەكرێت لێكدانەوەتا چییە بۆ ئەوانە؟

و: هەر لە بەر رۆشنیء بێ گەردی بنەما نەگۆرەكانی ئیسلامە كە كردەوەی دزێء ناشیاوی هەر زوو پێوە دەردەكەوێت: وەك فارس دەڵێن"عیب پاكان زود هویدا میشود.. موی اندر شیر خالص زود پیدا می شود" وە هەموو مرۆڤێكی ژیری بێغەرەز دەزانێت كە ئەو كردەوە، كردەویەكی ئیسلامی نییە، بەڵام پێویستە وە ئەیش بزانرێت كە ناحەزانی ئیسلام بۆ ناشیرین كردنی زۆرێك لەو كارانە دەكەنء دەیدەنە لای ئیسلامەوە. وە جێگای خۆیەتی كە بڵێن كاری جیاكردنەوەی شیاو ناشیاویش دادوەرێكی راستء حەق وێژی دەوێت.

پ: ئایا ئێوە بڕواتان بە خەباتی چەكداری هەیە لە ئیستا دا بۆ كوردستانی ئێران؟

و: كەس بە بێ چەك بە هیچ نەبوە هەموكەس هەر بە ربەی چەك دەپێوێت بەڵام هەلو مەرجی ئیستا ناوچەكە لە بارنییە بەڵام زەمانیش بە پەلە دەگۆرێتوهەلءمەرجیش زاییدەی زەمانە.

پ: روانگاو لێكدانەوتان چییە بۆ خەبات و تێكوشانی پەكەكە و پژاك ؟

و: ئێمە باوەڕمان وایە هەر هەنگاوێك بۆ بەرگری لە ستم لێكراوێك هەڵبگیرێت كارێكی پەسندە،هەركەسیش خۆی بەرپرسی كارەكانی خۆیەتی تەنها داخوزی ئێمە لەئەوان ئەوەییە كە پەیوندی بگرن لە گەل خالقی خۆیاندا بۆ ئەوەی پاداشتی خۆیان چەند بەرامبەر بكەنەوەء هەر دونیا نەبێت بەڵكو دوارۆژیشیان دەسكەوێت.

Farhad Kohzadi